Late abortus van levensvatbare kinderen: strafrecht biedt al genoeg handvatten voor vervolging

Nu het eerste ziekenhuis start met late abortussen op sociale indicatie, klinkt de roep om de abortusgrens wettelijk aan te passen. Maar het huidige wetboek geeft al genoeg handvatten voor strafvervolging.

Abortuswet zwijgt over 24-wekengrens

In Nederland geldt dat je tot 24 weken een kind mag aborteren. Dat cijfer komt vaak terug in vergelijkende onderzoeken, waaruit overigens blijkt dat we een Europees buitenbeentje zijn: geen ander land in de EU staat abortus tot zo laat in de zwangerschap toe. Maar waar staat de 24-wekengrens eigenlijk? De Wet afbreking zwangerschap (1984) zwijgt erover. 

Waar staat de abortusgrens dan wel?

In de memorie van toelichting (1979) bij deze wet staat wel: “Wat betreft de nadere precisering van de zwangerschapsduur waarbij aangenomen moet worden dat de vrucht levensvatbaar is, dient overwogen te worden dat bij de huidige stand van de medische wetenschap vruchten van minder dan 24 weken als niet levensvatbaar beschouwd worden.”

Don Ceder

Een memorie van toelichting heeft geen zelfstandige rechtskracht. De 24-wekengrens heeft daarmee geen vaste juridische basis, zoals mr. Don Ceder in 2014 constateerde. “De 24 wekengrens is nooit in de wet opgenomen, maar is als beleid op grond van de wet geïmplementeerd in Nederland,” aldus de jurist, die tegenwoordig Tweede Kamerlid is namens ChristenUnie. 

De bedoeling van de wetgever

Een rechter zou de memorie van toelichting naast zich neer kunnen leggen. Hij kan mogelijk op basis van het strafrecht een lagere abortusgrens vastleggen. Maar de rechter kan de memorie ook gebruiken om de bedoeling van de wetgever te verduidelijken. De bedoeling van de wetgever was bij de abortuswet dat de grens zou worden vastgesteld aan de hand van de huidige levensvatbaarheid. Dat impliceert dat de 24-wekengrens vatbaar is voor actualisering. Tegenwoordig zijn er al kindjes die de geboorte overleven na slechts 21 weken zwangerschap. 

Wetboek van Strafrecht

De levensvatbaarheidsgrens is geen academische kwestie. Artikel 82a van het Wetboek van Strafrecht verbiedt “het doden van een vrucht die naar redelijkerwijs verwacht mag worden in staat is buiten het moederlichaam in leven te blijven.” De wetgever spreekt hier ook van “een kind bij of kort na de geboorte van het leven beroven”. Is dat niet exact wat een ziekenhuis doet, als het bij een late abortus een kind levend ter wereld brengt en vervolgens laat sterven? Op z’n minst is hier sprake van dood door schuld. 

Abortus is strafbaar feit

Hetzelfde Wetboek van Strafrecht noemt in artikel 296 abortus als strafbaar feit: “Hij die een vrouw een behandeling geeft, terwijl hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat daardoor de zwangerschap kan worden afgebroken, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaar en zes maanden of geldboete van de vierde categorie.”

Daarom wil links abortus uit strafrecht halen

De toepassing van dit wetsartikel door een recht kan een bom leggen onder de Nederlandse abortuspraktijk. Abortusvoorstanders weten dat heel goed. Het is dan ook de reden dat zij zich al jaren inzetten om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen.

Lees ook: Waarom activisten abortus uit het strafrecht willen halen

Abortus is dus geen 'recht' of 'zorg'

Abortus is volgens het wetboek alleen “niet strafbaar” als het door een “arts in een ziekenhuis of kliniek” wordt gedaan in overeenstemming met de Wet afbreking zwangerschap. Het uitgangspunt blijft evenwel strafbaarheid. Het blijft belangrijk dit te benadrukken te midden van alle mediale en politieke desinformatie over abortus als “recht” en “zorg”.  Dat geldt te meer omdat de genoemde abortuswet – die uiteraard zeer bezwaarlijk is – spreekt van “verantwoordelijkheid voor ongeboren leven”. 

Het ongeboren kind ontbreekt

Waar is de “verantwoordelijkheid voor ongeboren leven” in de ziekenhuisproef met late abortussen? In de Kamerbrieven van het kabinet over “veilige” abortus als “recht”?  In de overwegingen van de Nederlandse gynaecologenvereniging, die de abortusproef begeleidt en die in het geheel niet spreekt over het ongeboren kind?

Late abortus is beslist geen 'wettelijke zorg'

Een woordvoerder van de vereniging spreekt van “wettelijk toegestane en noodzakelijke zorg” die nu “tekortschiet”. Late abortus is wettelijk echter niet toegestaan. Noodzakelijk is het evenmin: er is in de praktijk geen enkel geval waarin er geen alternatieve behandeling is voor het doden van het ongeboren kind. Er is altijd een behandeling mogelijk waarbij vermeden wordt het kindje te doden. 

Abject en inhumaan

De optiek van de gynaecologenvereniging is geheel gericht op de vrouw die “zorg” nodig heeft. Het ongeboren kind blijft buiten beeld. Wat is de zorgbehoefte van een kindje dat na een abortus met 24 weken ter wereld komt, kerngezond en krijsend om moeders warme huid? Het nieuwe protocol wordt om het kindje géén zorg te geven, waarop het de verstikkingsdood sterft. Dit is in strijd met het Wetboek van Strafrecht. Al heb je geen wetboek nodig om te beseffen hoe abject en inhumaan zo’n protocol is. 

Openbaar Ministerie kan ziekenhuis vervolgen

Het Amsterdamse OLVG is het eerste ziekenhuis dat late abortussen op sociale indicatie uitvoert. Het Openbaar Ministerie zou op basis van het Wetboek van Strafboek (artikelen 82 en 296) vervolging tegen dit ziekenhuis kunnen instellen. Dan kan de rechter zich uitspreken over wat, vanuit de memorie van toelichting van de Wet afbreking zwangerschap, de huidige levensvatbaarheidsgrens moet zijn. Dan is er kans dat de 24-wekengrens naar beneden bijgesteld moet worden. 

Onze Lieve Vrouw

De afkorting staat voor “Onze Lieve Vrouwe Gasthuis”. Dat verwijst naar de Heilige Maagd Maria, die het Christuskind ontvangen heeft van de Heilige Geest. Van meet af aan droeg zij de Godmens in haar schoot. Net als zij heeft iedere moeder vanaf conceptie een mens in haar schoot. Weliswaar geen Godmens, maar wel een mens dat naar Gods gelijkenis geschapen is, en dat vanaf de allereerste dag recht op leven heeft. 

Verlagen 24-wekensgrens is een goed begin

Laten we bidden dat wetgevers, rechters en artsen tot dit besef komen. Tot die tijd is het verlagen van de 24-wekengrens een goede richting. Zet samen met ons de stap door de petitie te tekenen aan het Openbaar Ministerie. Roep op tot strafvervolging van de criminele abortus van levensvatbare kinderen.

Laatst bijgewerkt: 16 juli 2026 16:45