Euthanasie en de wanhoop van onze tijd

De afgelopen dagen heeft het nieuws over de goedkeuring in Veneto (Italië) van een wet die tot doel heeft hulp bij zelfdoding op regionaal niveau te reguleren, de krantenkoppen gehaald. 

'Rechtse' politici voor euthanasie

Veneto is de vierde regio die een dergelijke wetgeving heeft aangenomen, maar het is de eerste van de regio’s die door centrumrechts worden bestuurd. Dit feit krijgt daarom een politieke en culturele betekenis die de regionale grenzen overschrijdt: het toont aan hoe het principe van absolute zelfbeschikking inmiddels doordringt in politieke stromingen die, althans in naam, zich zouden moeten inzetten voor de bescherming van het leven, het gezin en de natuurlijke orde.

Euthanasie is niet louter persoonlijke keuze

Hulp bij zelfdoding bestaat uit het opzettelijk zoeken naar de dood door iemand die, in de overtuiging dat hij geen redenen meer heeft om te leven, de overheid verzoekt hem te helpen een einde aan zijn bestaan te maken. Het gaat hier dus niet louter om een persoonlijke beslissing. Op het moment dat de wet ingrijpt, wordt zelfdoding niet langer beschouwd als een tragedie die moet worden voorkomen, maar wordt het een mogelijkheid die door de regio of de staat wordt erkend en georganiseerd. 

Media juicht zelfgekozen dood toe

Deze keuze wordt door de media voorgesteld als de uitoefening van een recht en als een nobele daad van zelfbeschikking, die de wet niet zou mogen verbieden en die moreel gezien niet mag worden veroordeeld. Er wordt gesproken over „vrijheid“, „waardigheid“, „bewuste keuze“ en „recht“, terwijl zorgvuldig wordt vermeden te vermelden dat elk verzoek om zelfdoding, nog voordat het een wil om te sterven is, een wanhopige schreeuw van pijn inhoudt.

De zieke en zwakke wordt kwetsbaar

Als vrijwillige dood wordt beschreven als een moedige en waardige keuze, is de boodschap die het publiek bereikt verwoestend. De bejaarde die zich een last voelt, de zieke die vreest in de steek te worden gelaten, de gehandicapte die de economische en psychologische last van de zorg op zich voelt drukken, kunnen ervan overtuigd raken dat sterven een daad van vrijgevigheid jegens hun familieleden is of de meest waardige oplossing voor hun toestand.

De wanhoop aanvaarden

Hier doet zich een diepgaande tegenstrijdigheid voor. Wanneer een wanhopig persoon probeert zichzelf van het leven te beroven, zet de samenleving artsen, psychologen en wetshandhavers in om hem of haar te redden. Wanneer daarentegen diezelfde wil onder bepaalde klinische omstandigheden tot uiting komt en wordt omgezet in een wettelijke procedure, wordt deze gevierd als een uiting van vrijheid. In het ene geval wordt gesteld dat het leven moet worden beschermd tegen de wanhoop van het moment; in het andere geval wordt diezelfde wanhoop aanvaard als grondslag voor een recht.

Hetzelfde gevoel

In dezelfde dagen waarin de regionale wet inzake hulp bij zelfdoding werd aangenomen, stonden de voorpagina’s van de kranten vol met berichten over gruwelijke misdaden, die vooral binnen het gezin werden gepleegd: vaders die hun naasten uitmoorden, moeders die hun kinderen doden, mannen die hun echtgenotes of partners vermoorden en vervolgens zelfmoord plegen. Er bestaat ongetwijfeld een moreel en juridisch verschil tussen degenen die hun familieleden doden en degenen die om hulp bij het sterven vragen. Toch is aan de basis van beide verschijnselen hetzelfde gevoel van wanhoop te herkennen.

Lees ook: Ernstig zieke jongen (15) trekt zelfmoordwens in: ‘dit wil ik mijn familie niet aandoen’

De materialistische levenshouding

Wanhoop is de afwezigheid van elke hoop. Zij vormt een van de meest ingrijpende gevolgen van het materialisme dat de hedendaagse samenleving beheerst. Materialisme bestaat niet alleen uit gehechtheid aan geld of materiële goederen. Het is, in meer fundamentele zin, een opvatting van de werkelijkheid die de mens reduceert tot zijn biologische, economische en psychologische dimensie. Vanuit dit perspectief hangt de waarde van het leven af van het genot dat het verschaft, van de autonomie die het mogelijk maakt, van de gezondheid waarvan men geniet en van het succes dat men behaalt. Wanneer deze voorwaarden wegvallen, verdwijnt ook de reden zelf om te leven. 

Demonische omkering van liefde

In de meest schrijnende gevallen beperkt degene die alle hoop heeft verloren zich er niet toe zichzelf van het leven te beroven, maar eist hij of zij ook degenen mee te sleuren die hij of zij als onderdeel van het eigen lot beschouwt. Het gezin, dat een toevluchtsoord van bescherming en liefde zou moeten zijn, wordt dan het toneel van een extreme drang naar overheersing: „Als mijn leven geen zin meer heeft, mag ook het uwe niet voortduren“. Dit is de demonische omkering van de liefde, die niet langer het welzijn van de ander nastreeft, maar hem wil bezitten totdat hij vernietigd is.

Zonder hiernamaals is er geen hoop

De hedendaagse samenleving belooft geluk door middel van welvaart, genot, succes en de afwezigheid van elke grens. Maar juist deze valse belofte leidt tot wanhoop. Wie is opgevoed met het geloof dat geluk neerkomt op de bevrediging van de eigen verlangens, is niet voorbereid op ziekte, verlies, verlating en nederlaag. Indien de mens de materiële werkelijkheid beschouwt als de enige horizon van zijn bestaan, is hij niet langer in staat zin te geven aan zijn leven. Een beschaving die de mens autonomie en de vervulling van elk verlangen heeft beloofd, maar hem God en de hoop op het eeuwige leven heeft ontnomen, laat hem weerloos achter tegenover pijn en dood. Wanhoop is dan ook veel meer dan een individuele psychologische toestand: het is de geestelijke en maatschappelijke ziekte van onze tijd. 

Onze hoop is in Hem

Dit diepgaande kwaad kan niet worden genezen met juridische of politieke middelen. Allereerst moet de mens de ware hoop teruggegeven worden, namelijk de bovennatuurlijke hoop, die nog nooit iemand heeft bedrogen. Maar om de hoop terug te geven, moet eerst het geloof aan de mens worden teruggegeven, want het geloof is het fundament en de voorwaarde voor de hoop. En welk geloof, indien niet dat in God, Schepper en Heer van de geschiedenis; in Jezus Christus, Verlosser en Redder van de mensheid; in Zijn Kruis, dat de zonde heeft overwonnen; in Zijn Verrijzenis, die de dood heeft verslagen?

Het leven eindigt niet hier

Wie de immense en troostende visie van het geloof omarmt, begrijpt dat hij niet het product van het toeval is, noch een wezen dat tot het niets is bestemd, maar een door God bemind schepsel dat geroepen is tot het eeuwige leven. De hoop, die uit het geloof voortkomt, is de zekerheid dat het leven niet eindigt binnen de nauwe grenzen van het aardse bestaan en dat de mens geroepen is om de eeuwige goederen te bezitten, zelfs wanneer alles om hem heen lijkt in te storten.

Geen traan ontsnapt aan Gods blik

De christelijke hoop verzacht de dramatische aard van de beproevingen niet. Zij leert echter dat geen enkel aanvaard en opgeofferd lijden zinloos is, dat geen enkele traan aan Gods blik ontsnapt en dat de Voorzienigheid zelfs uit de diepste duisternis een groter goed kan voortbrengen. Wanneer op menselijk vlak alles verloren lijkt, blijft de horizon van de eeuwigheid open. Het is deze horizon die voorkomt dat de wanhoop het laatste woord krijgt.

Dit artikel verscheen eerder op corrispondenzaromana.it. 

Laatst bijgewerkt: 10 november 2026 11:44